Türkiye Büyük Millet Meclisinin 1939-1943 yıllarını kapsayan 6. Döneminde Tokat’ı temsil eden milletvekilleri arasında hukukçular, askerler, eğitimciler, devlet yöneticileri ve ticaretle uğraşan isimler yer aldı. Cumhuriyet Halk Partisi çatısı altında görev yapan Tokat milletvekillerinin hayatları, meslekleri ve siyasi geçmişleri dikkat çekiyor.
Türkiye Büyük Millet Meclisinin kuruluşundan günümüze kadar Tokat’ı parlamentoda temsil eden milletvekillerini sizler için derledik. Cumhuriyet tarihine tanıklık eden isimlerden günümüz siyasetçilerine kadar 1. dönemden 28. döneme uzanan bu araştırmada, Tokat’ın siyasi geçmişine ışık tutuyoruz.
Haber dizimizin ilk bölümünde, 1920 yılında açılan Birinci Mecliste Tokat’ı temsil etmek üzere seçilen milletvekillerinin hayatlarını, mesleklerini ve siyasi geçmişlerini ele aldık. İkinci bölümde 1923-1927 yılları arasında görev yapan 2. Dönem, üçüncü bölümde 1927-1931 yıllarını kapsayan 3. Dönem, dördüncü bölümde ise 1931-1935 yılları arasında görev yapan 4. Dönem Tokat milletvekillerini inceledik.
Araştırmanın beşinci bölümünde, 1935-1939 yılları arasında görev yapan 5. Dönem Tokat milletvekillerinin yaşam öykülerine yer verdik.
Haber dizimizin altıncı bölümünde ise 1939-1943 yılları arasında görev yapan 6. Dönem Tokat milletvekillerinin hayatları, meslekleri ve siyasi geçmişleri mercek altına alındı.
6. Dönemde Tokat’ı kimler temsil etti?
Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı yıllarını yaşadığı 1939-1943 döneminde Tokat’ı TBMM’de temsil eden isimler, farklı meslek gruplarından geliyordu. Hukuk, eğitim, askerlik, ticaret ve kamu yönetimi alanlarında görev yapmış isimlerin yer aldığı milletvekili kadrosunda, önceki dönemlerde de parlamentoda bulunan siyasetçiler dikkat çekti.
TBMM milletvekili biyografilerinde yer alan bilgilere göre, Tokat’ın 6. Dönem milletvekilleri arasında Resai Erişken, Nâzım Poroy, Muammer Develi, Mehmet Sıtkı Üke, Hasip Aytuna, Hasan Sıtkı Atanç, Halit Nazmi Keşmir, Cemalettin Kovalı ve Ali Galip Pekel bulunuyordu.
Resai Erişken (1882-1946)
1882 yılında İzmir’de doğan Resai Erişken, İstanbul Hukuk Mektebinde eğitim gördü. Hukuk alanında çeşitli görevler üstlenen Erişken, Rüsumat Umum Müdürlüğünde dava vekilliği, hukuk müşavirliği ve tarife kalemi müdürlüğü yaptı.
Un fabrikası işletmeciliği ve serbest avukatlık da yapan Erişken, Tokat milletvekili olarak 4, 5, 6 ve 7. dönemlerde TBMM’de görev aldı. Cumhuriyet Halk Partisi mensubu olan Erişken, dört dönem boyunca Tokat’ı temsil etti.
Evli ve iki çocuk babası olan Resai Erişken, 8 Ağustos 1946’da hayatını kaybetti.
Nâzım Poroy (1884-1957)
1884 yılında Selanik’te doğan Nâzım Poroy, İstanbul Hukuk Mektebi ve Paris Hukuk Fakültesinde eğitim aldı. Fransızca bilen Poroy, hukukçuluğunun yanı sıra gazetecilik ve yazarlık yaptı.
Yeni Gazete, Tercüman-ı Hakikat, Sabah, İkdam, Tasnif-i Efkâr ve Vatan gazetelerinde yazarlık yapan Poroy, Osmanlı Bankası Hukuk Müşavirliği ile Posta ve Telgraf Nezareti Hukuk İşleri Müdürlüğü görevlerinde bulundu.
Serbest avukatlık, Türkiye Ajanı olarak mahkeme görevi ve Galatasaray Lisesi öğretmenliği de yapan Poroy, Tokat milletvekili olarak 4, 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde TBMM’de yer aldı.
Beş dönem Tokat’ı temsil eden Nâzım Poroy, Parlamentolar Türk Grubu Konsey Üyeliği de yaptı. Evli ve iki çocuk babası olan Poroy, 15 Nisan 1957’de yaşamını yitirdi.
Muammer Develi (1896-1959)
1896 yılında İstanbul’da doğan Muammer Develi, İstanbul Darülfünununun Fen Bölümü ile Yüksek Dişçilik Okulunda eğitim gördü. Almanca ve Fransızca bilen Develi, diş hekimliği ve öğretmenlik yaptı.
Fatih Numune Mektebinde beden eğitimi, Kandilli Kız Lisesinde tabiat bilgisi, Selçuk Hatun Kız Sanayi Mektebinde teknoloji, Üsküdar Kız Sanayi Mektebinde fen ve tabiat bilgisi öğretmenliği görevlerinde bulundu.
Tokat Orta Mektebinde de öğretmenlik yapan Develi, Tokat Türk Hava Kurumu Kadınlar Kolu Başkanlığı görevini üstlendi.
Cumhuriyet Halk Partisinden 6 ve 7. dönem Tokat milletvekili seçilen Develi, iki dönem parlamentoda görev yaptı.
Bir çocuk sahibi olan Muammer Develi, 27 Mayıs 1959’da hayatını kaybetti.
Mehmet Sıtkı Üke (1877-1941)
1877 yılında Selanik’te doğan Mehmet Sıtkı Üke, askerî eğitim aldı ve Türk ordusunda çeşitli komuta görevlerinde bulundu. Tümgeneralliğe kadar yükselen Üke, askerlik yaşamı boyunca farklı birliklerde görev yaptı.
Hicaz Demiryolları İşçi Taburu, Yemen 13. Nişancı Taburu, 76. Alay, Şile Depo Taburları ve çeşitli piyade birliklerinde komutanlık görevleri üstlendi.
Cebelibereket Bölge Komutanlığı, Adana ve Havalisi Komutanlığı ile Ankara Mevki Komutanlığı görevlerinde de bulundu.
Askerî hizmetlerinden dolayı çeşitli derecelerde Mecidî ve Kılıçlı Gümüş Liyakat nişanları ile Muharebe Gümüş İmtiyaz ve İstiklâl Madalyası sahibi oldu.
Cumhuriyet Halk Partisinden 5 ve 6. dönemlerde Tokat milletvekili olarak görev yapan Üke, evli ve beş çocuk babasıydı.
Mehmet Sıtkı Üke, 22 Ekim 1941’de, 6. Dönem milletvekilliği devam ederken hayatını kaybetti.
Hasip Aytuna (1895-1980)
1895 yılında Vidin’de doğan Hasip Ahmet Aytuna, Sofya Üniversitesinin Pedagoji Bölümünden mezun oldu. Bulgarca, Rusça ve Fransızca bilen Aytuna, eğitim ve pedagoji alanındaki çalışmalarıyla öne çıktı.
Bursa Maarif İdaresi Kâtipliği, Ankara Gazi Muallim Mektebinde öğretmenlik, Ankara Gazi Lisesinde felsefe öğretmenliği ve Ankara Gazi Terbiye Enstitüsünde öğretmenlik görevlerinde bulundu.
Yazarlık da yapan Hasip Aytuna, Cumhuriyet Halk Partisinden 6. Dönem Tokat milletvekili olarak TBMM’ye girdi.
Evli ve iki çocuk babası olan Aytuna, 25 Mayıs 1980’de hayatını kaybetti.
Hasan Sıtkı Atanç (1880-1967)
1880 yılında Selanik’te doğan Hasan Sıtkı Atanç, İstanbul Tarım Yüksekokulunda eğitim gördü. Ticaret ve tarımla ilgilenen Atanç, tütün tüccarlığı yaptı.
Cumhuriyet Halk Partisinden 6. Dönem Tokat milletvekili olarak parlamentoda görev aldı.
Daha sonraki yıllarda siyasi yaşamını sürdüren Atanç, 9. Dönemde Demokrat Parti’den Tokat milletvekili olarak TBMM’de yer aldı. Böylece farklı siyasi partilerden Tokat’ı temsil eden isimler arasında yer aldı.
Evli ve iki çocuk babası olan Hasan Sıtkı Atanç, 19 Aralık 1967’de yaşamını yitirdi.
Halit Nazmi Keşmir (1897-1948)
1897 yılında İbradı’da doğan Halit Nazmi Keşmir, Mülkiye Mektebinde eğitim gördü. Fransızca ve İngilizce bilen Keşmir, ekonomi, maliye ve kamu yönetimi alanlarında önemli görevler üstlendi.
Konya Vilayeti Umuru Hukukiye Müdürlüğü, Mülkiye Müfettişliği, Divan-ı Muhasebat Murakıplığı ve Maliye Vekâleti Teftiş Kurulunda çeşitli görevlerde bulundu.
Maliye müfettişliği, Nakit İşleri Müdürlüğü ve Umum Müdürlüğü, İktisat ve Ticaret Vekâletleri Müsteşarlığı görevlerini de yürüttü. Ayrıca Siyasal Bilgiler Okulunda profesörlük yaptı.
Cumhuriyet Halk Partisinden 6, 7 ve 8. dönemlerde Tokat milletvekili olarak TBMM’de görev aldı.
Evli ve üç çocuk babası olan Halit Nazmi Keşmir, 24 Mart 1948’de hayatını kaybetti.
Cemalettin Kovalı (1906-1953)
1906 yılında Tokat’ta doğan Cemalettin Kovalı, idadi eğitimi aldı. Ticaretle uğraşan Kovalı, Tokat’ın sosyal ve kültürel hayatında çeşitli görevlerde bulundu.
Tokat Gençler Birliği, Türk Ocağı, Hilâl-i Ahmer, Himâye-i Etfâl ve Türk Hava Kurumu idare heyetlerinde görev alan Kovalı, Tokat Halkevi Başkanlığı da yaptı.
Cumhuriyet Halk Partisinden 6, 7 ve 8. dönemlerde Tokat milletvekili olarak TBMM’de görev yaptı.
Evli ve iki çocuk babası olan Cemalettin Kovalı, 16 Temmuz 1953’te hayatını kaybetti.
Ali Galip Pekel (1890-?)
1890 yılında Gümülcine’de doğan Ali Galip Pekel, Mülkiye Mektebinde eğitim gördü. Fransızca ve az düzeyde Bulgarca bilen Pekel, devlet yönetiminde uzun yıllar çeşitli görevlerde bulundu.
Edirne Vilayeti Maiyet Memurluğu, Dimetoka, Kavaklı ve Malkara kaymakamlıklarının ardından Mülkiye Müfettişliği yaptı.
Cebelibereket, Trabzon ve Yozgat valilikleri ile Nüfus İşleri Umum Müdürlüğü görevlerinde bulundu.
Cumhuriyet Halk Partisinden 5, 6, 7 ve 8. dönemlerde Tokat milletvekili olarak TBMM’de görev aldı.
Dört dönem Tokat’ı parlamentoda temsil eden Pekel, idarecilik ve devlet yönetimindeki deneyimiyle dönemin milletvekilleri arasında yer aldı.
Tokat’ın siyasi tarihinde önemli bir dönem
1939-1943 yıllarını kapsayan 6. Yasama Dönemi, Türkiye’nin İkinci Dünya Savaşı’nın etkilerini yaşadığı yıllara denk geldi. Türkiye savaşa fiilen katılmasa da bu dönemde ekonomik, siyasi ve toplumsal açıdan önemli gelişmeler yaşandı.
Tokat’ı parlamentoda temsil eden milletvekillerinin mesleki geçmişleri incelendiğinde eğitim, hukuk, askerlik, ticaret ve kamu yönetimi alanlarında deneyim sahibi isimlerin öne çıktığı görülüyor.
Bu dönemde Tokat milletvekilliği yapan isimlerin bir bölümü sonraki yasama dönemlerinde de TBMM’deki görevlerini sürdürürken, bazıları yalnızca bir dönem parlamentoda yer aldı.
Tokat’ın Meclis Tarihi haber dizisi, 1943-1946 yıllarını kapsayan 7. Dönem Tokat milletvekilleriyle devam edecek.



