Tokat’ın en yüksek rakımlı ilçesi olan Başçiftlik; eşsiz yaylaları, kar vadeden dağları, temiz havası ve kendine has halı dokuma kültürüyle Doğu Karadeniz ile İç Anadolu’nun kesiştiği zirvede yer alan şirin bir yerleşim yeridir.
1. Tarihi Yapısı
Başçiftlik ve çevresindeki yerleşim izleri antik dönemlere kadar uzanmaktadır. Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı idaresinde kalan bölge, tarih boyunca stratejik kervan yollarının ve yayla geçitlerinin üzerinde yer almıştır.
- Kuruluş Öyküsü: Yöresel rivayetlere ve tarihi kayıtlara göre bölge, Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon seferi sırasında ordunun konaklaması ve ikmali için oluşturulan çiftlik alanlarından biri olarak gelişmiştir. Adını da bu dönemde kurulan büyük çiftlik yapılarından (“Baş Çiftlik”) almıştır.
- İlçe Olma Süreci: Uzun yıllar Niksar ilçesine bağlı bir belde olan Başçiftlik, 1990 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsü kazanmıştır.
2. Coğrafi Yapısı
Başçiftlik, Tokat’ın en kuzeydoğusunda, Canik Dağları’nın zirveye yakın kısımlarında yer almaktadır. Kuzeyinde Ordu (Aybastı ve Korgan), güneyinde Reşadiye, batısında Niksar ilçeleri ile komşudur.
- Topografya: Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1.425 metre civarındadır. Yüksek dağlık kütleler, geniş platolar ve derin vadiler coğrafi yapısını oluşturur.
- İklim: Yüksek rakımı nedeniyle sert Karadeniz ve Karasal iklim karışımı bir iklim hakimdir. Kışlar uzun, bol kar yağışlı ve soğuk geçer; yazlar ise serin, ferahlatıcı ve nem oranı düşüktür.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Başçiftlik, nüfus bakımından Tokat’ın küçük ilçelerinden biri olup, nüfusun büyük kısmı ilçe merkezinde ve bağlı birkaç köyde yaşamaktadır. Yaz aylarında yayla turizmi ve memleket ziyareti için gelen gurbetçilerle nüfusta belirgin bir artış yaşanır.
İlçe halkı birbirine bağlı, geleneksel Anadolu konukseverliğini koruyan, çalışkan ve üretken bir yapıya sahiptir. Bölge ekonomisi temel olarak hayvancılık, tarım (özellikle patates ve ceviz yetiştiriciliği), halıcılık ve kış turizmine dayanır.
4. Kültür ve Gastronomi
Başçiftlik, yayla yaşam biçiminin ve geleneksel el sanatlarının yaşatıldığı özgün bir kültürel dokuya sahiptir.
- Başçiftlik Halısı: Geleneksel kök boyalı iplerle, yöreye özgü motiflerle elle dokunan dünyaca ünlü tarihi Başçiftlik halıları bölge kültürünün simgesidir.
- Gastronomi Kültürü:
- Başçiftlik Patatesi: Yüksek rakım ve zengin toprak yapısı sayesinde oldukça lezzetli ve dayanıklı olan coğrafi lezzet.
- Erişte ve Keşkeç: Kış aylarında sıkça tüketilen, el yapımı hamur işleri ve düğün yemekleri.
- Çam Balı ve Yayla Tereyağı: Zengin endemik floraya sahip yüksek yaylalarda üretilen katkısız organik hayvansal ürünler.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Mekan | Tür / Özellik |
| Başçiftlik Kayak Merkezi | Tokat’ın ilk ve tek kayak tesisi; pistleri ve teleski altyapısıyla kış sporları ve snowboard meraklıları için gözde bir merkezdir. |
| Geleneksel Ahşap Yayla Evleri | Mimari yapısıyla dikkat çeken, iklim şartlarına dayanıklı otantik ahşap sivil konutlar. |
| Tarihi Halı Dokuma Atölyeleri | Yöresel motifi ve dokuma tekniğini yerinde görebileceğiniz el sanatı mekanları. |
6. Doğal Güzellikleri
- Başçiftlik Yaylaları: Zümrüt yeşili çayırları, rengarenk yayla çiçekleri ve buz gibi kaynak sularıyla yaz aylarında doğa yürüyüşü, kampçılık ve fotosafari için mükemmel bir kaçış noktasıdır.
- Karaçam Ormanları: İlçeyi çevreleyen, bol oksijenli ve doğa sporu tutkunlarına hitap eden geniş çam ormanı alanları.
7. Ulaşım
Başçiftlik, yüksek bir dağ kütlesi üzerinde yer almasına rağmen karayolu bağlantıları gelişmiştir:
- Karayolu: Niksar-Başçiftlik ve Reşadiye-Başçiftlik bağlantı yolları üzerinden kolaylıkla ulaşılabilir. Niksar ilçe merkezine yaklaşık 28 km, Tokat il merkezine ise 82 km mesafededir.
- Havayolu: En yakın havalimanı yaklaşık 100 km mesafedeki Tokat Havalimanı‘dır. Ayrıca Amasya Merzifon Havalimanı da alternatif ulaşım güzergahlarındandır.
