Tokat’ın batısında, Kazova’nın bereketli toprakları üzerinde yer alan Pazar; 3.4 milyon yıllık dünya harikası Ballıca Mağarası, Selçuklu mirası kervansarayı, köklü tarihi ve zengin tarımsal potansiyeli ile öne çıkan şirin bir ilçedir.
1. Tarihi Yapısı
Pazar ve çevresindeki ilk yerleşim izleri Antik Çağ’a kadar uzanır. Tarihi süreçte Hitit, Roma, Bizans, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı hakimiyetine giren ilçe, İpek Yolu güzergâhı üzerinde bulunması sebebiyle stratejik bir konaklama yeri olmuştur.
- Eski Adı (Aynaz / Eğrişehir): Osmanlı ve önceki dönemlerde “Aynaz” veya “Eğrişehir” adlarıyla bilinen yerleşim yeri, tarihi ticaret yolları üzerinde pazar kurulan bir merkez olduğu için zamanla Pazar adını almıştır.
- İlçe Olma Süreci: Uzun yıllar Tokat merkeze bağlı bir nahiye olan Pazar, 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsü kazanmıştır.
2. Coğrafi Yapısı
Pazar, Tokat il merkezinin yaklaşık 25 km batısında, Yeşilırmak’ın suladığı meşhur Kazova üzerinde yer alır. Kuzeyinde Turhal, güneyinde Artova, doğusunda Tokat merkez, batısında ise Zile ilçesi ile komşudur.
- Topografya: İlçe, Kazova’nın düz ve verimli ovaları ile güneyindeki engebeli dağlık kütlelerin birleştiği noktadadır. Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 550 metredir.
- İklim: Karadeniz iklimi ile Karasal iklim arasında ılıman bir geçiş iklimi hakimdir. Ova yapısı ve mikroklima etkisi sayesinde kışlar ılıman ve yağışlı, yazlar ise sıcak geçer.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Pazar, Tokat’ın yüzölçümü bakımdan küçük fakat tarımsal yoğunluğu yüksek ilçelerinden biridir. Nüfusun büyük bölümü ilçe merkezinde ve Kazova boyunca sıralanan verimli köylerde toplanmıştır.
Halkı sıcakkanlı, misafirperver, üretim odaklı ve geleneksel Anadolu kültürünü koruyan bir yapıya sahiptir. İlçe ekonomisinin temel direğini tarım (meyvecilik, sebzecilik, bağcılık) ve son yıllarda hızla gelişen doğa turizmi oluşturur.
4. Kültür ve Gastronomi
Pazar, Kazova’nın sunduğu tarımsal bolluk sayesinde zengin bir mutfak ve bağcılık kültürüne sahiptir.
Gastronomi Kültürü:
- Kazova Domatesi ve Üzümü: Yöredeki mikroklimalı toprakta yetişen son derece lezzetli tescilli domatesler ve Narince çeşidi asma üzümleri.
- Pazar Batı & Yaprak Sarması: İnce ve damarsız Kazova yapraklarıyla hazırlanan meşhur sarmalar ve yöresel sulu ikram yemeği Bat.
- Ceviz ve Bağ Ürünleri: Yörede üretilen pekmez, pestil, köme ve yüksek kaliteli ceviz çeşitleri.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Mekan | Dönem / Tür | Özellikleri |
| Mahperi Hatun Kervansarayı | Selçuklu (1238) | I. Alaeddin Keykubad’ın eşi Mahperi Hatun tarafından İpek Yolu üzerinde yaptırılan görkemli taş kervansaray. |
| Pazar Tarihi Köprüsü | Selçuklu / Osmanlı | Yeşilırmak üzerinde yer alan, dönemin taş mimarisini günümüze taşıyan tarihi ulaşım eseri. |
| Tarihi Konak ve Sivil Yapılar | Osmanlı | İlçe merkezinde yer alan geleneksel ahşap çatkılı konut örnekleri. |
6. Doğal Güzellikleri
- Ballıca Mağarası Tabiat Parkı: UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan, 3.4 milyon yıllık oluşuma sahip, ender rastlanan “soğan sarkıtları”, devasa salonları ve astım hastalarına iyi gelen temiz atmosferiyle dünyanın en gözde mağaralarından biri.
- Kazova ve Yeşilırmak Kıyları: Yeşilin ve bereketli tarlaların göz alıcı manzaralar sunduğu, yürüyüş ve doğa fotoğrafçılığı için ideal ovalık alanlar.
- Ocaklı Şelalesi & Mesire Alanları: İlçe yakınlarında doğaseverlerin piknik ve dinlenme amacıyla ziyaret ettiği doğal su kaynakları.
7. Ulaşım
Pazar, Tokat il merkezine ve komşu ilçelere yakınlığı sebebiyle ulaşım açısından son derece avantajlı bir konumdadır:
- Karayolu: Tokat-Turhal karayolu üzerinden ayrılan kısa bir bağlantı yolu ile ilçeye ulaşılır. Tokat merkezden sadece 25 km, Turhal’dan ise yaklaşık 20 km uzaklıktadır. Minibüs seferleri gün boyu aralıksız devam eder.
- Havayolu: En yakın havalimanı yaklaşık 15 km mesafedeki Tokat Havalimanı‘dır. Havalimanından ilçeye ulaşım araçla yalnızca 15-20 dakika sürmektedir.
