Tokat’ın güneybatısında, İç Anadolu Bölgesi sınırına yakın konumuyla dikkat çeken Yeşilyurt; geniş plato alanları, zengin tarımsal potansiyeli, antik höyükleri ve sıcak Anadolu misafirperverliğini yaşatan yapısıyla öne çıkan şirin bir ilçedir.
1. Tarihi Yapısı
Yeşilyurt ve çevresindeki yerleşim tarihi Eski Çağ’a, Hitit ve Frig dönemlerine kadar uzanmaktadır. Bölge; Roma, Bizans, Selçuklu, Danişmentliler, Eretna Beyliği ve Osmanlı İmparatorluğu hâkimiyetinde kalmıştır.
- Eski Adı (Musaköy / Arabus): Tarihi kayıtlarda ve yerel halk arasında eski adlarıyla “Musaköy” ve antik dönem geçiş yolu üzerindeki “Arabus” tanımlamalarıyla bilinen yerleşim yeri, 1987 yılında çıkarılan kanunla ilçe statüsü kazanarak Yeşilyurt adını almıştır.
- Geçiş Güzergâhı: İlçe coğrafyası, İç Anadolu’yu Karadeniz’e bağlayan tarihi kervan yollarının ve yayla geçitlerinin üzerinde doğal bir konaklama ve geçiş noktası işlevi görmüştür.
2. Coğrafi Yapısı
Yeşilyurt, Tokat il merkezinin güneybatısında yer alır. Kuzeyinde Sulusaray ve Artova, doğusunda Artova, güneyinde ve batısında Sivas (Yıldızeli) ile Yozgat (Kadışehri) illeri ile komşudur.
- Topografya: Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1.050 metredir. Çamlıbel Dağları’nın batı uzantıları ile çevrili olup, geniş plato düzlükleri ve tarıma elverişli vadi tabanlarından oluşur.
- İklim: İç Anadolu karasal ikliminin etkileri hâkimdir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ise soğuk ve kar yağışlı geçer. Yüksek rakımı nedeniyle kış sezonu uzun, yaz geceleri ise serindir.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Yeşilyurt, Tokat’ın butik ve sakin ilçelerinden biridir. Nüfusun önemli bir kısmı ilçe merkezinde toplanmış olup, bağlı köylerde de düzenli bir yerleşim mevcuttur.
İlçe halkı geleneksel Anadolu değerlerine bağlı, misafirperver, dayanışma ruhu yüksek ve çalışkan bir toplumsal yapıya sahiptir. Bölge ekonomisinin temelini tarım (şeker pancarı, tahıl ürünleri, mercimek, nohut) ve hayvancılık oluşturur.
4. Kültür ve Gastronomi
Yeşilyurt, köklü Türk-İslam geleneklerinin ve İç Anadolu kültürünün harmanlandığı zengin bir folklorik yapıya sahiptir. Düğün gelenekleri, imece kültürü ve el sanatları canlılığını korumaktadır.
Gastronomi Kültürü:
- Yeşilyurt Keşkeği: Düğün ve bayram gibi özel günlerde buğday ve etin odun ateşinde uzun saatler dövülerek pişirilmesiyle hazırlanan geleneksel lezzet.
- Yöre Mantısı ve Çörekler: Fırınlarda hazırlanan katmer, çörek ve el açması yöresel hamur işleri.
- Organik Süt ve Şarküteri Ürünleri: Yüksek otlaklarda beslenen büyükbaş ve küçükbaş hayvanlardan elde edilen doğal tereyağı, çökelek ve peynir çeşitleri.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Mekan | Tür / Özellik |
| Antik Höyük Yerleşimleri: | İlçe sınırları içerisinde yer alan, Eski Çağ dönemlerine ait yerleşim izlerini ve seramik kalıntılarını barındıran höyük alanları. |
| Tarihi Köy Camileri: | Osmanlı son dönemi ile Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait ahşap işçilikli yerel ibadethaneler. |
| Geleneksel Konut Mimarisi: | Kerpiç ve ahşap çatkılı geleneksel Anadolu evlerinin örnekleri. |
6. Doğal Güzellikleri
- Çamlıbel Dağ Platoları: Doğa yürüyüşü, piknik ve kampçılık için uygun, bol oksijenli yeşil plato ve yayla alanları.
- Yeşilyurt Göleti ve Çevresi: İlçe yakınlarında yer alan, su manzarası ve çevresindeki mesire alanlarıyla yerel halkın dinlenme noktası olan doğal/suni su birikintileri.
- Akarsu Yatakları ve Mesire Alanları: Yaz aylarında serinlemek ve doğa fotoğrafçılığı yapmak için tercih edilen yeşil vadi alanları.
7. Ulaşım
Yeşilyurt, Tokat, Yozgat ve Sivas üçgeninde yer alması sebebiyle karayolu ve demiryolu erişimine elverişli bir konumdadır:
- Karayolu: Tokat il merkezine yaklaşık 56 km uzaklıktadır. Tokat-Artova-Yeşilyurt güzergâhı veya Sulusaray bağlantı yolları üzerinden kolaylıkla ulaşılabilir. Düzenli minibüs seferleri mevcuttur.
- Demiryolu: Samsun-Sivas demiryolu hattı ilçeye oldukça yakın olan Artova istasyonu üzerinden ulaşım olanağı sağlar.
- Havayolu: En yakın havalimanı yaklaşık 65 km mesafedeki Tokat Havalimanı‘dır.
