Tokat’ın doğusunda, Yeşilırmak’ın üst havzasında yer alan Almus; masmavi baraj gölü, çam ormanlarıyla kaplı dağları, alabalık tesisleri ve bakir yaylalarıyla bölgenin doğa ve su sporları merkezidir.
1. Tarihi Yapısı
Almus ve çevresindeki ilk yerleşim izleri Antik Çağ’a kadar uzanır. Bölge tarih boyunca Hitit, Roma, Bizans, Selçuklu, Eretna Beyliği ve Osmanlı idaresinde kalmıştır.
- Kökeni ve Adı: Tarihi kaynaklarda ve halk arasındaki anlatılarda bölgenin eski adının “Akarçay” veya “Karakuş” yöreleriyle ilişkili olduğu bilinir. Almus kelimesi Türkçe kökenli olup “almış, kabul etmiş” anlamı taşır.
- İlçe Olma Süreci: Uzun süre Hafik ve Tokat merkeze bağlı bir nahiye olan Almus, 1954 yılında ilçe statüsüne kavuşmuştur. 1950’li yıllarda inşa edilen baraj gölü, ilçenin kaderini ve coğrafi çehresini tamamen değiştirmiştir.
2. Coğrafi Yapısı
Almus, Tokat il merkezinin yaklaşık 35 km doğusunda, Dumanlı Dağları’nın eteklerinde yer alır. Kuzeyinde Niksar, güneyinde Sivas (Doğanşar ve Hafik), doğusunda Reşadiye, batısında ise Tokat merkez yer almaktadır.
- Topografya: Dağlık ve engebeli bir arazi yapısına sahip olan ilçenin merkezinde devasa Almus Baraj Gölü yer alır. Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 840 metredir.
- İklim: Karadeniz ve Karasal iklim arasında bir geçiş özelliğine sahiptir. Baraj gölünün varlığı ilçe merkezinde mikroklima etkisi yaratarak havayı yumuşatır. Yazlar serin ve ferah, kışlar ise soğuk ve yağışlı geçer.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Almus nüfusu ilçe merkezi, bağlı belde ve köylerden oluşmaktadır. Yaz aylarında doğa turizmi, gurbetçi ziyaretleri ve yayla şenlikleri ile ilçedeki nüfus hareketliliği en üst seviyeye çıkar.
Halkı misafirperver, geleneksel Anadolu kültürünü ve yardımlaşma bilincini yaşatan, hoşgörülü bir toplumsal yapıya sahiptir. İlçe ekonomisi temel olarak tatlı su balıkçılığı (özellikle kafes alabalık yetiştiriciliği), ormancılık, hayvancılık ve tarıma dayanır.
4. Kültür ve Gastronomic
Almus, güçlü halk edebiyatı gelenekleri, ozanlık kültürü ve yöresel mutfağıyla Tokat folklöründe özel bir yere sahiptir.
Gastronomi Kültürü:
- Almus Alabalığı: Baraj gölündeki kafeslerde yetiştirilen, lezzeti ve tazeliğiyle Türkiye genelinde nam salmış ızgara ve kiremitte alabalık.
- Madenli ve Yayla Peyniri: Yüksek yaylalarda otlayan hayvanların sütünden elde edilen doğal yağlı peynir çeşitleri.
- Sarma ve Çörekler: Yöre bağlarından toplanan asma yapraklarıyla yapılan sarma ve fırınlarda pişen geleneksel hamur işleri.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Mekan | Tür / Özellik |
| Malkaya Mağarası | Antik dönem yerleşim ve sığınak izlerini taşıyan doğal ve tarihi yapı. |
| Tarihi Yayla Evleri | Çam ormanları içerisine konumlandırılmış, ahşap mimarili otantik sivil konutlar. |
| Cami ve Türbeler | Yöre köylerine yayılmış, Selçuklu ve Osmanlı dönemi mimari izlerini taşıyan küçük ibadethaneler. |
6. Doğal Güzellikleri
- Almus Baraj Gölü: Su sporları (kano, deniz bisikleti, olta balıkçılığı), tekne turları ve kıyı restoranları ile bölgenin en büyük çekim merkezidir.
- Akarçay ve Dumanlı Yaylaları: Doğa yürüyüşü (hiking), kampçılık, fotosafari ve piknik için mükemmel atmosfere sahip, çam ve meşe ormanlarıyla kaplı yüksek yaylalar.
- Tarakçı Haftası & Yeşilırmak Vadisi: Yeşilin her tonunun görülebildiği akarsu yatakları ve mesire alanları.
7. Ulaşım
Almus, il merkezine yakınlığı sayesinde ulaşımı en rahat Tokat ilçelerinden biridir:
- Karayolu: Tokat merkezden ayrılan virajlı ancak manzaralı asfalt yol ile yaklaşık 35 km sonra ilçeye ulaşılır. Minibüs ve otobüs seferleri gün boyu düzenli olarak yapılmaktadır.
- Havayolu: En yakın havalimanı yaklaşık 55 km mesafedeki Tokat Havalimanı‘dır. Havalimanından taksi veya transfer araçlarıyla kısa sürede ilçeye geçilebilir.
