Tokat’ın güneyinde, Çamlıbel Dağları’nın eteklerinde yer alan Artova; yüksek plateau coğrafyası, zengin yer altı kaynakları, köklü tarihi ve geleneksel Anadolu kültürünü koruyan sakin yapısıyla öne çıkan şirin bir ilçedir.
1. Tarihi Yapısı
Artova ve çevresinde yerleşim tarihi Antik Çağ’a (M.Ö. 2000’li yıllara) kadar uzanmaktadır. Bölge tarih boyunca Hitit, Roma, Bizans, Selçuklu, Danişmentliler, İlhanlı ve Osmanlı idaresinde kalmıştır.
- Eski Adı (Kızılca): Osmanlı döneminde “Kızılca” adıyla bilinen ve Tokat Sancağı’na bağlı bir nahiye olan yerleşim yeri, 1923 yılında ilçe statüsü kazanmış ve Artova adını almıştır.
- Tarihi Geçiş Noktası: İlçe coğrafyası, İç Anadolu’yu Karadeniz’e bağlayan tarihi kervan yollarının ve yayla geçitlerinin üzerinde bir konaklama noktası işlevi görmüştür.
2. Coğrafi Yapısı
Artova, Tokat il merkezinin güneybatısında yer alır. Kuzeyinde Pazar ve Tokat merkez, güneyinde Sivas (Yıldızeli), doğusunda Yeşilyurt, batısında ise Zile ilçeleri ile komşudur.
- Topografya: Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 1.180 metredir. Geniş düzlükler, plato alanları ve etrafını çevreleyen yüksek dağ kütlelerinden oluşur.
- İklim: İç Anadolu karasal ikliminin etkileri belirgindir. Kışlar soğuk ve karlı, yazlar ise sıcak ve kuraktır. Yüksek rakımı sebebiyle yaz geceleri oldukça serindir.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Artova, Tokat’ın nüfus ve ölçek bakımından butik ilçelerinden biridir. Nüfus ilçe merkezi ve bağlı köyler arasında dağılmıştır. Yaz aylarında büyükşehirlerden memleketine dönen gurbetçi vatandaşlarla nüfus hareketliliği artar.
İlçe halkı misafirperver, geleneksel değerlerine bağlı ve dayanışma ruhu yüksek bir toplumsal yapıya sahiptir. İlçe ekonomisinin temelini tarım (tahıl yetiştiriciliği, şeker pancarı), hayvancılık ve yerel zanaat kolları oluşturur.
4. Kültür ve Gastronomi
Artova, geleneksel Türk-İslam geleneklerinin ve yöresel folklorun canlı tutulduğu özgün bir kültürel birikime sahiptir.
Gastronomi Kültürü:
- Artova Keşkeği: Düğün ve özel törenlerde odun ateşinde ağır ağır pişirilen, tereyağlı geleneksel lezzet.
- Yöre Mantısı ve Hamur İşleri: Çatapat, çörek ve el açması katmer gibi fırın ürünleri.
- Doğal Tereyağı ve Peynir: Yüksek platolarda beslenen küçükbaş ve büyükbaş hayvanlardan elde edilen organik süt ürünleri.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Mekan | Tür / Özellik |
| Boyunpınar (Tarihi Yerleşim): | Antik dönem yerleşim izlerini ve kaya mezarlarını barındıran tarihi alan. |
| Tarihi Köy Camileri: | Osmanlı son dönemi ile Cumhuriyet’in ilk yıllarına ait, ahşap süslemeli yerel ibadethaneler. |
| Özboyun Yeraltı Şehri Kalıntıları: | Bölgedeki eski medeniyetler tarafından sığınak amaçlı kullanıldığı değerlendirilen tarihi kalıntılar. |
6. Doğal Güzellikleri
- Çamlıbel Dağları & Platolar: Doğa yürüyüşü, doğa fotoğrafçılığı ve piknik için oldukça uygun olan bol oksijenli yayla ve plato alanları.
- Sülük Gölü: İlçe sınırları yakınında yer alan, sakin atmosferi ve doğal yapısıyla dikkat çeken küçük gölet alanı.
- Artova Sıcak Su Kaynakları: Bölgenin jeotermal potansiyelini barındıran, şifalı mineral yapısıyla öne çıkan yer altı su alanları.
7. Ulaşım
Artova, hem karayolu hem de demiryolu ulaşımı açısından avantajlı bir konumda yer alır:
- Karayolu: Tokat il merkezine yaklaşık 45 km uzaklıktadır. Tokat-Sivas karayolu bağlantısı ve ilçe içi minibüs seferleri ile ulaşım kolaylıkla sağlanmaktadır.
- Demiryolu: Samsun-Sivas demiryolu hattı Artova’dan geçmekte olup ilçede aktif bir tren istasyonu bulunmaktadır.
- Havayolu: En yakın havalimanı yaklaşık 55 km mesafedeki Tokat Havalimanı‘dır.
