Tokat’ın nüfus ve ekonomi bakımından en büyük ilçesi olan Erbaa; verimli ovası, stratejik konumu, zengin tarihi ve dinamik şehir hayatıyla Yeşilırmak havzasının gözde merkezlerinden biridir.
1. Tarihi Yapısı
Erbaa ve çevresindeki yerleşim tarihi M.Ö. 3000’li yıllara, Tunç Çağı’na kadar uzanmaktadır. Bölge tarih boyunca Hitit, Pers, Pontus Krallığı, Roma, Bizans, Danişmentliler, Selçuklu ve Osmanlı hakimiyetinde kalmıştır. Antik dönemde “Emeria” adıyla bilinen Erbaa, Osmanlı döneminde ise “İmberek” adıyla Canik Sancağı’na bağlı bir yerleşim yeri olmuştur. 1942 ve 1943 yıllarında yaşanan yıkıcı depremlerin ardından ilçe, bugünkü modern ve düzenli ızgara planlı konumuna taşınmıştır.
2. Coğrafi Yapısı
Erbaa, Karadeniz Bölgesi’nin Orta Karadeniz Bölümü’nde, Kelkit Vadisi üzerinde yer alır. Kuzeyinde Samsun ve Ordu, doğusunda Niksar, batısında Amasya (Taşova), güneyinde ise Tokat il merkezi bulunur. Etrafı Sakarat ve Canik Dağları ile çevrili verimli Erbaa Ovası üzerine kuruludur. Deniz seviyesinden yüksekliği ortalama 240 metredir. Ilıman bir geçiş iklimine sahip olan ilçede, Karadeniz ikliminin etkisiyle yazlar sıcak, kışlar ise ılıman ve yağışlı geçer.
3. Nüfus ve Nüfus Yapısı
Erbaa, Tokat’ın en yüksek nüfusa sahip ilçesidir. Gelişmiş tekstil sanayisi, tuğla-kiremit fabrikaları ve geniş tarım imkânları sayesinde dışarıya göç vermeyen, aksine çevre il ve ilçelerden göç alan dinamik bir nüfusa sahiptir. Genç ve üretken nüfus oranı yüksektir. Şehirleşme oranı yüksek olmakla birlikte, köylerde tarım ve hayvancılık canlılığını korumaktadır.
4. Kültürü ve Gastronomisi
Erbaa, geleneksel Karadeniz ve İç Anadolu kültürünün harmanlandığı zengin bir folklorik yapıya sahiptir. Yörede bağcılık, el sanatları ve yaprak üretimi kültürün temel taşlarını oluşturur.
Gastronomi Kültürü:
- Erbaa Narince Yaprağı: İnce, damarsız ve kendine has aromasıyla Türkiye çapında coğrafi işaret tesciline sahip olan, dolmaların vazgeçilmezi asma yaprağı.
- Erbaa Katmeri: Yağlı ve kat kat hamuruyla yöre kahvaltılarının baş tacı olan lezzet.
- Zengin Bağcılık Ürünleri: Yörede yetişen kaliteli üzümlerden elde edilen şıra, pekmez ve pestil çeşitleri.
5. Tarihi Yapıları ve Gezilecek Yerler
| Yapı / Alan | Açıklama |
| Horoztepe | M.Ö. 3000’lere ait Altın Tunç Çağı eserlerinin ve “Emziren Kadın” heykelciğinin çıkarıldığı dünyaca ünlü arkeolojik sit alanı. |
| Silahtar Ömer Paşa Camii | Akça köyünde yer alan, 17. yüzyıl Osmanlı ahşap mimarisinin ve tavan süslemelerinin eşsiz bir örneği. |
| Emeria Antik Kenti | Bağprak (Madenli) köyü yakınlarında bulunan, antik dönem yerleşim izlerini taşıyan tarihi alan. |
| Tarihi Kale Surlar ve Tümülüsler | İlçe geneline yayılmış, Pontus ve Roma dönemlerine ait kale kalıntıları ile mezar tepeleri. |
6. Doğal Güzellikleri
Erbaa, doğaseverler ve kanyon sporu tutkunları için benzersiz coğrafi alanlar sunar:
- Düden Gölü ve Yaylaları: Sakarat Dağı üzerinde yer alan, doğa yürüyüşü, kampçılık ve piknik için tercih edilen muazzam bir doğa harikası.
- Boğazkesen Kanyonu: Kelkit Çayı’nın oluşturduğu, doğa sporları ve manzara seyri için ideal kanyon alanı.
- Erbaa Parkları ve Mesire Alanları: Yeşilırmak ve Kelkit çevresinde yer alan, ilçe halkının nefes aldığı geniş yeşil alanlar.
7. Ulaşım
Erbaa, Karadeniz’i İç Anadolu ve Doğu Anadolu’ya bağlayan transit geçiş güzergâhı üzerindedir:
- Karayolu: D-100 (E-80) Karayolu doğrudan Erbaa’dan geçmektedir. Bu sayede İstanbul, Ankara ve Samsun yönünden gelen araçlar için ulaşım son derece konforludur. Tokat il merkezine uzaklığı yaklaşık 82 km’dir.
- Havayolu: Yaklaşık 75 km mesafedeki Tokat Havalimanı ve 115 km mesafedeki Amasya Merzifon Havalimanı, havayolu ulaşımı için en yakın alternatiflerdir.
- Demiryolu: En yakın tren istasyonu komşu ilçe Amasya sınırlarında yer almaktadır.
