Kuyumcu vitrinlerinde göz kamaştıran Tokat bileziği, aslında altından çok daha fazlasını taşıyor. Her kıvrımında ustalık, her halkasında sabır bulunan bu özel takı, yaklaşık 300 yıllık geçmişiyle Tokat’ın geleneksel el sanatları arasında yaşamaya devam ediyor. Peki, bir altın külçesi nasıl oluyor da Tokat’ın simgelerinden biri hâline gelen bu özel bileziğe dönüşüyor?
Altın külçeden ince tellere uzanan yolculuk
Tokat bileziğinin yapımı, altının eritilmesiyle başlıyor. Eritilen altın çubuk hâline getiriliyor, ardından silindirlerden geçirilerek inceltiliyor. Daha sonra özel aletlerden geçirilen altın, ustanın elinde işlenmeye hazır ince tellere dönüşüyor.
Asıl ustalık ise bu aşamadan sonra başlıyor. Hazırlanan teller, el mengenesi yardımıyla sabitlenerek tek tek bükülüyor ve örülüyor. Geleneksel yöntemde makine kullanılmadan gerçekleştirilen bu işlem, bileziğin kendine özgü burmalı görünümünü ortaya çıkarıyor.
Bileziğin en özel noktası: Kaş kısmı
Tokat bileziğini farklı kılan ayrıntılardan biri de kaş adı verilen kilit bölümü. Oldukça zahmetli bir işlem olan kum dökümü tekniğiyle hazırlanan bu bölüm, örülen altın tellerle birleştiriliyor. Son aşamada parçalar bir araya getiriliyor ve bilezik parlatılarak tamamlanıyor.
Üç gün süren el emeği
Yaklaşık 22 ayar altından üretilen Tokat bilezikleri, ağırlıklarına göre 35 gramdan 150 grama kadar değişebiliyor. Kuyumcu ustası Nurettin Kipman’ın verdiği bilgilere göre bir bileziğin yapımı, gramına bağlı olarak üç günü bulabiliyor.
Yaklaşık 35 yıldır bu zanaatla uğraşan Kipman, Tokat bileziğinin gelecek kuşaklara aktarılması için çıraklar yetiştirdiklerini belirtiyor. Yurt dışında yaşayan Tokatlıların da memleket ziyaretlerinde bu bileziğe ilgi gösterdiğini, farklı şehirlerde yaşayanların ise sipariş verdiğini aktarıyor.
Tokat’ın altın mirası gelecek kuşaklara taşınıyor
Tokat Mengil Kolluğu adıyla da bilinen Tokat bileziği, 6 Ağustos 2021 tarihinde Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından coğrafi işaretle tescillendi. Böylece kente özgü üretim geleneği resmî olarak koruma altına alındı.
Günümüzde özel siparişlerle üretilmeye devam eden Tokat bileziği, yalnızca bir takı olmanın ötesinde, geçmişten bugüne taşınan bir ustalık geleneğini temsil ediyor. Altının eritilmesiyle başlayan bu yolculuk, ustanın ellerinde şekillenerek Tokat’ın kültürel mirasına dönüşüyor. Her bilezikte aynı emek, aynı sabır ve yıllardır değişmeyen bir gelenek hayat buluyor.



