Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, fon piyasalarına yönelik kalıcı reform taslağının büyük ölçüde tamamlandığını belirterek, piyasa bozucu eylem ve manipülasyonların erken aşamada tespit edilmesi için algoritmalarla anlık takip sistemi kurulacağını söyledi.
Antalya’da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamındaki görüşmeleri hakkında bilgi veren Şimşek, Türkiye’nin çok taraflı kalkınma bankalarıyla güçlü bir diyaloğu olduğunu söyledi. Bu iş birliğini özellikle son üç yılda zirveye taşıdıklarını bildiren Şimşek, bu dönemde 50 milyar doların üzerinde uygun maliyetli ve uzun vadeli finansmana eriştiklerini kaydetti. Türkiye’nin Dünya Bankası Grubunda birinci sıraya yükseldiğini vurgulayan Şimşek, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankasında (EBRD) ise son altı yıldır ilk sırada yer aldığını hatırlattı. COP31 marjında bu kurumların üst yönetimleriyle bir araya geldiklerini ve toplam 5,1 milyar dolarlık 10 kredi anlaşması imzaladıklarını aktaran Şimşek, kaynakların tarım, altyapı, sağlık, yenilenebilir enerji ve KOBİ’lere yönlendirileceğini, anlaşmaların tamamının kalkınma odaklı olduğunu vurguladı.
“Olağan tasfiyede yatırımcılar sadece paralarını almadılar, para piyasası fonlarında nemasını dahi aldılar”
Şimşek, fon soruşturmaları sürecine işaret ederek, Türkiye’nin dünyadakine benzer durumlara oranla oldukça hızlı ilerlediğini söyledi. Tasfiye sürecinin planlandığı gibi gittiğini, hatta hız anlamında öngördüklerinden daha iyi ilerlediğine dikkati çeken Şimşek, birtakım ilkeler belirlediklerini, bu ilkelerin başında şeffaflık, etkinlik, adalet ile kamu kaynağını kullanmamanın yer aldığını kaydetti. Bu fonların pay sahiplerine yapılacak ödemelerde, hiçbir şekilde bütçeden milletin parasının kullanılmadığının altını çizen Şimşek, şu ifadeleri kullandı:
“17 Eylül’de, 131 fonu tasfiye kapsamına aldık. 7 portföy yönetim şirketi, 131 fon ve 456 bin civarı tekil müşteri. Yapısı çok bozuk olmayanları, normal tasfiyeye tabi tuttuk. Yani, 7 portföy yönetim şirketinin 4’ü normal, 3’ü de olağanüstü tasfiye sürecine tabi tutuldu. 131 fonun 97’si olağan tasfiyeye tabi tutuldu. Bu olağan tasfiye kapsamında, bugüne kadar 94 fonda, 55 bin 821 kişiye, 68 milyar lira ödendi. Sadece 3 tane küçük kapalı fon var. Bunlarda da sadece 37 kişi var. Buna ilişkin tasfiye, henüz tamamlanmadı. Olağan tasfiyeye tabi fonların tasfiyesi, yüzde 99,9 oranında tamamlandı. Özellikle para piyasası fonları için söylüyorum, sadece paralarını almadılar, nemasını dahi aldılar.”
“İade ve geri kazanım hesabında 35,6 milyar liralık birikim olmuş”
Şimşek, tasfiye sürecinde İş Bankası ve Ziraat Bankası’na görev verdiklerine değinerek, “Cuma günü itibarıyla bugüne kadar olağanüstü tasfiye kapsamındaki 25 fonda, 415 bin 955 kişiye, 93 milyar lira para ödendi. Olağan ve olağanüstü fonların tasfiyesinde, bugüne kadar toplamda 131 fonun 119’unda, 444 bin 987 kişiye, 161 milyar lira ödendi. Öyle bir anlatılıyor ki sanki fonlardaki her şey kayboldu, bir şey ödenmeyecek, böyle bir şey yok. Peki net yatırım tutarının tamamını alan kaç kişi var? 456 bin kişinin 371 bin 21 kişisi, net yatırım tutarını almış durumda” diye konuştu.
Tasfiye kurallarını, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin belirlediğini, uygulama tebliğ veya kararlarını Sermaye Piyasası Kurulu’nun verdiğini dile getiren Şimşek, “TMSF nezdinde oluşturulan iade ve geri kazanım hesapları var. İade ve geri kazanım hesabında, bugüne kadar 35,6 milyar liralık birikim olmuş. Bunun büyük bir kısmı, cuma günü itibarıyla fonlara aktarıldı ve ödendi. 2,6 milyar liralık bir kısmı, nakit olarak duruyor. Nakit oluştukça ödemeleri yapıyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
Şimşek, Sermaye Piyasası Kurulu’nun ortaya koyduğu kararların, çok net olduğunu vurgulayarak, TBMM’den çıkan kanun kapsamında, 1 milyon liraya kadar pay sahiplerine ödemeyi öncelendirdiklerini, kaynaklar oluşturdukça, diğer hak sahiplerine de 1 milyon lira ve üzerindeki ödemelerin de yapılacağına dikkati çekti.
“Denetim, gözetim, geriye doğru incelemeleri hızlandırıyoruz”
Sermaye Piyasası Kurulu’nun, son yıllarda bu fonların istismar ettiği veya manipülasyona uğrayan hisselerde de incelemeler yaptığını bildiren Şimşek, şunları kaydetti:
“Bu incelemeleri de hızlandırdık. Sermaye Piyasası Kurulunu güçlendirdik, atamalar yaptık. 25 vergi müfettişini de Hazine ve Maliye Bakanlığından SPK’ya aktardık. Bütün denetim, gözetim, geriye doğru incelemeleri hızlandırıyoruz. Bu ayın sonuna kadar büyük oranda bu incelemeler tamamlanmış olacak. İncelemeler çerçevesinde, piyasa bozucu veya manipülasyona bulaşmış kişiler hakkında suç duyurularında bulunuyor. Haksız kazanç elde edenlerden, geri iade talebinde bulunuluyor.”
“Türkiye borsası 3-5 ay içinde 16 Eylül seviyesine bile dönebilir”
Fon meselesinin ekonomiye etkilerine ilişkin bir soruyu yanıtlayan Şimşek, ilk etki kanalının servet etkisi olduğunu söyledi. Türkiye’deki borsa düşüşünün küresel piyasalardaki düşüşle aynı döneme denk geldiğini bildiren Şimşek, 16 Eylül-13 Kasım döneminde birçok gelişmekte olan ülke borsasının sert kayıplar yaşadığını hatırlattı. Bu dönemde, Güney Kore borsasının yüzde 21, Endonezya’nın yüzde 17, Mısır’ın yüzde 10, Türkiye’nin yüzde 9, Brezilya’nın yüzde 7, Malezya, Şili ve Filipinler borsalarının yüzde 6 düştüğünü anımsatan Şimşek, gelişmekte olan ülkeler borsa endeksinin ortalamada yüzde 8 gerilediğini aktardı. Portföy değerlerinin inip çıkabileceğini vurgulayan Şimşek, “Belirsizlikler azalırsa ki azalacak, Türkiye borsası 3-5 ay içinde 16 Eylül seviyesine bile dönebilir” diye konuştu.
Şimşek, ikinci etki kanalının likidite olduğunu dile getirdi. Para piyasası fonlarında ya da borsada birikimi olan bazı vatandaşların bu dönemde birikimlerine erişemediğini değinen Şimşek, bunun tüketimi etkilemiş olabileceğini, yapılan ara ödemelerle bu etkinin de sınırlandırıldığını kaydetti.
“Bankacılık sektörüne krizin sirayet etmesi söz konusu olamaz”
Bankacılık sektörüne olası etkilere işaret eden Şimşek, bankaların bu fonlara doğrudan riskinin oldukça sınırlı olduğunu belirterek “Bankacılık sektörümüzün aktif büyüklüğü, yaklaşık 56 trilyon lira. Bankaların bu fonlara doğrudan riski yalnızca 1,3 milyar lira. Yani yüz binde 2’den söz ediyoruz. Bu krizin bankacılık sektörüne sirayet etmesi söz konusu değil” ifadelerini kullandı.
Şimşek, Türkiye’de şirket tahvil piyasasının 1 trilyon lira, tasfiye kapsamındaki fonlar ve onlarla ilişkili şirket tahvili miktarının 55,2 milyar lira olduğunu bildirdi. 1-16 Eylül tarihleri arasında, sistemden 401 milyar lira çıktığı iddiasına ilişkin bir soru üzerine, tüm iddiaların titizlikle incelendiğini dile getiren Şimşek, şu değerlendirmelerde bulundu:
“MKK verileri üzerinden, MASAK hesaplama yaptı. Buna göre, 401 milyar liranın 306 milyar lirası fonların kendi aralarında ve grup şirketleriyle yaptıkları işlemlerden kaynaklanıyor. Kalan yaklaşık 95 milyar liranın tamamı, savcılıklar ve ilgili kurumlar tarafından incelemeye alındı. Bu süreçte, geri kazanılan tutarlar da TMSF’nin Gönüllü İade ve Geri Kazanım Hesabı’na aktarılıyor.”
“Kalıcı reform çalışmasında taslak büyük oranda tamamlandı”
Şimşek, bu süreçte, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ve kendilerinin tavrının çok net olduğunun altını çizerek, “Hiç kimsenin makamına, ünvanına, bağlantılarına bakmıyoruz. Kim olursa olsun, üzerine gidiyoruz. Gereken araştırma ve incelemeler yapılıyor. Savcılıklarımız gereken işlemleri, tedbirleri alıyor. Mal varlıklarına tedbirler konuluyor” şeklinde konuştu.
Küresel endeks sağlayıcılarından Morgan Stanley Capital International’ın (MSCI), ekim ayındaki açıklamasının “son derece makul ve yapıcı” olduğunu, fon rehberinin ağustosta yayımlandığını, böylece şeffaflığı artırdıklarını belirten Şimşek, şöyle devam etti:
“Ağustos sonunda açıklanan Fon Rehberi ile fonlarla ilişkili işlemleri ve yoğunlaşma risklerini yeniden tanımladık, bu alanda önemli mesafe kat ettik. Şimdi kalıcı bir reform çalışması var, aslında taslak büyük oranda tamamlandı, sektörün görüşleri alındı. Parti grubumuzda nihai şekli verilecek. Bu düzenleme ile sistem inşası üzerinde duracağız. Gözetim ve denetimi, gerek Borsa İstanbul’da gerekse SPK’da sadece bireylerin inisiyatifine bırakmayacağız. TÜBİTAK’la bu konuyu konuşuyoruz. Geliştirilecek algoritmalarla piyasa anlık olarak izlenecek. Piyasa bozucu eylemleri, manipülasyonu ve içeriden öğrenenlerin ticaretini çok erken aşamada tespit edip uyarı verecek bir sistem kurulacak. Yeni yasa teklifi Meclis’e yakında gidecek, özellikle koordineli işlemlerde, fonlar üzerinden yapılan manipülasyonlarda, cezaları örgütlü suç gibi kapsama alıp, artıracağız. Aralık ortasında inanıyorum ki kalıcı reform şekillenmiş olacak.”
“Yapılandırma konusunda gereken desteği vereceğiz”
Şimşek, sermaye piyasalarının sağlıklı işleyişinin önemine işaret ederek, vatandaşların birikimlerine manipülasyon üzerinden zarar verenlere karşı çok güçlü tedbirler geleceğini vurguladı.
Aralık ortasında G20 Liderler Zirvesi kapsamında ABD’ye gideceğini aktaran Şimşek, burada MSCI’ın üst yönetimiyle bir araya geleceklerini, bu konularda endişeleri olan hem Türkiye’deki hem küresel yatırımcılarla bir araya geleceklerini söyledi.
Şimşek, yapılandırma ile affın karıştırılmaması gerektiğinin altını çizerek, şöyle devam etti:
“Yapılandırma bir kolaylıktır. Bizim af konusunda tavrımız çok net, bu dönemde reel sektörümüze her türlü desteği veriyoruz. Yapılandırma konusunda da gereken desteği vereceğiz. Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 72 aya kadar taksit yetkisi var, 72 aya kadar taksit yapacağız. KDV alacağı genelde 9-12 ay taksit yapılabiliyordu, onu da 36 aya çıkarttık. Ona ilişkin düzenleme de gerekiyorsa yapılacak. Taksitlendirmede genelde teminat isteniyordu, biz 10 milyon liraya kadar da teminat istemiyoruz. Bırakın esnafı, KOBİ’ler düzeyine kadar bile teminat istemiyoruz. 10 milyon liranın üzeriyse, yüzde 50 teminat istiyoruz. Taksitlendirmeyi hangi faizle yapacağımız konusu kaldı, o konuda da faizleri ciddi bir şekilde indireceğiz, enflasyon hedefine paralel bir şekilde olacak. Örneğin, 2027’de enflasyonun yüzde 21 olmasını hedefliyoruz değil mi? Yapılandırma faizini bunun altına indireceğiz. Uzun süreli taksitlendirme yapacağız, teminat konusunda kolaylık sağladık, faiz de enflasyonun üstünde olmayacak.”
“2027’de reel sektöre finansmana erişimde güçlü destekler geliyor”
Şimşek, bazı sektörlere de asgari ücret desteği verdiklerini, bu destekleri 2027 yılında daha da artıracaklarını değinerek, finansmana erişim ve diğer konularda reel sektöre çok güçlü destekler vermeye devam edeceklerini vurguladı.
Merkez Bankasının faizi indirdiğini anımsatan Şimşek, “Enflasyon düştükçe, inanıyoruz ki finansmana erişim daha makul maliyetlerle devam edecek. Merkez Bankamız şu birkaç ay içinde, KOBİ’lere yönelik kredi büyüme limitini iki kez artırdı, şu anda aylık yüzde 5,5’e çıktı. Dolayısıyla, KOBİ’lerde kredi büyümesinin önünde bir sorun kalmadı. Büyük şirketler için de Türk lirası ticari kredilerde aylık büyüme oranını, yani limitini yüzde 2’den yüzde 2,5’e çıkarttık. Dolayısıyla bir taraftan finansman maliyetleri aşağı iniyor, bir taraftan krediye erişimin önündeki makro ihtiyati tedbirler gevşetiliyor” ifadelerini kullandı.
Şimşek, emekli maaşlarına yönelik düzenlemeye ilişkin de şunları kaydetti:
“Bütçeyi bozmadan, finansal istikrarı tehlikeye atmadan, ülkemizin kazanımlarını heba etmeden, emeklilerimize yönelik iyileştirme yapacağız. Bu iyileştirmenin nasıl olacağına ilişkin teknik çalışmalar, büyük ihtimalle aralık içinde tamamlanacak, kapsayıcı ve adil olacak. Yaşa ve ödenen prim gün sayısına göre, ödemeler farklı olacak. Çünkü adalet de çok önemli.”
